Tìm kiếm
E-mail
Mật khẩu
Câu hỏi khảo sát
Bạn có thích tiếng Hàn Quốc không
Rất thích
Không thích
Bình thường

Tin tức > Tin tức
Tọa đàm khoa học: "Hệ thống chữ số trong một số ngôn ngữ thế giới và hàm ý văn hóa của chúng"
19/03/2015 GMT+7
Tọa đàm khoa học: "Hệ thống chữ số trong một số ngôn ngữ thế giới và hàm ý văn hóa của chúng"

Hàng nghìn ngôn ngữ được các dân tộc trên thế giới đang sử dụng hay trong hệ số như hệ số thập phân, nhị phân… ngôn ngữ trở thành một hiện tượng hấp dẫn, như kính vạn hoa, phản ánh sự đa dạng và các bước phát triển khác nhau trong khái niệm “hệ số đếm” của con người.

Ngày 16-3-2015, tại phòng A001 Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đã diễn ra buổi tọa đàm khoa học với chủ đề "Hệ thống chữ số trong một số ngôn ngữ thế giới và hàm ý văn hóa của chúng" do TS. Eugene Chan, nghiên cứu viên cao cấp của Viện nghiên cứu Max Planck (Leipzig, Đức) trình bày. Buổi tọa đàm do Khoa Việt Nam học và Phòng QLKH-DA phối hợp tổ chức. Đến tham dự của TS. Ngô Thị Phương Lan – Phó Hiệu trưởng, PGS.TS. Lê Khắc Cường – Trưởng Khoa Việt Nam học, TS. Nguyễn Ngọc Thơ – Trưởng phòng QLKH-DA cùng các nhà nghiên cứu, thầy cô giáo, các nghiên cứu sinh, học viên cao học.


TS. Ngô Thị Phương Lan – Phó Hiệu trưởng nhà trường (bìa phải) phát biểu. Ảnh: Việt Thành
 
Mở đầu buổi tọa đàm, TS. Ngô Thị Phương Lan – Phó Hiệu trưởng đã thay mặt Nhà trường gửi lời cảm ơn đến diễn giả và nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc nghiên cứu ngôn ngữ và hàm ý văn hoá của chúng trong nghiên cứu KHXH cũng như tính liên ngành của các công trình nghiên cứu tại Nhà trường. TS. Ngô Thị Phương Lan nhấn mạnh buổi tọa đàm chắc chắn mang lại nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu so sánh, bởi nó không phải chỉ là đối tượng nghiên cứu của ngôn ngữ học mà còn là đề tài nghiên cứu cho các nhà dân tộc học, nhân học và văn hóa học, một trong các mục đích cao nhất chính là góp phần tìm hiểu, gìn giữ các ngôn ngữ bản địa, gìn giữ tri thức bản địa của các tộc người thiểu số trên hành tinh này.

TS. Eugene Chan, diễn giả chính tại buổi tọa đàm, trình bày tiến trình lịch sử phát tán và giao thoa ngôn ngữ ở vùng đất Đông Nam Á cổ (Nam Dương Tử, Đông Nam Á), lòng chảo Thái Bình Dương và chuỗi đảo ở Ấn Độ Dương (Andaman, Madagasca). Ở một phương diện nhất định, quá trình lan toả, phát tán và giao thoa ngôn ngữ trong các khu vực mà tính đa dạng tộc người và văn hoá thuộc hàng cao nhất của thế giời này đã biến nghiên cứu sự đồng dạng ngôn ngữ trở thành một kênh quan trong nghiên cứu khu vực và liên kết vùng. Thế giới có nhiều dân tộc, có các khung văn hóa riêng, ngôn ngữ riêng được định dạng qua lịch sử và chứa đựng nhiều trí thức quý giá chưa được khai thác hết, tuy nhiên sự biến đổi về kinh tế, văn hóa hiện nay làm cho nhiều ngôn ngữ đang có nguy cơ tuyệt chủng. Nhiều nhà ngôn ngữ học dự đoán một nữa ngôn ngữ thế giới hiện nay có thể biến mất trong những thập kỷ đến. Với hơn 7.105 ngôn ngữ đang tồn tại là một kho tàng văn hóa chung của nhân loại cần được bảo vệ. Nhằm mục tiêu tránh nguy cơ tuyệt chủng ngôn ngữ và văn hoá, Liên Hiệp Quốc lấy năm 1992 làm “Năm nguy cấp của ngôn ngữ”, và đã có những hành động khẩn cấp để cứu những ngôn ngữ, tài liệu của một số quốc gia trong nhóm có nguy cơ tuyệt chủng cao.


TS. Ngô Thị Phương Lan – Phó Hiệu trưởng tặng hoa cho TS. Eugene Chan. Ảnh: Việt Thành

Hàng nghìn ngôn ngữ được các dân tộc trên thế giới đang sử dụng hay trong hệ số như hệ số thập phân, nhị phân… ngôn ngữ trở thành một hiện tượng hấp dẫn, như kính vạn hoa, phản ánh sự đa dạng và các bước phát triển khác nhau trong khái niệm “hệ số đếm” của con người. Hệ thống dữ liệu ngôn ngữ vô giá cần được ghi chép, ví dụ hệ thống số bản địa của các dân tộc thiểu số dễ bị thay thế bởi các nước láng giềng có ưu thế về kinh tế và chính trị. Thế hệ trẻ có xu hướng loại bỏ các hệ thống chữ số truyền thống thông qua người trung gian, nó hiện đang rất phổ biến tại khu vực Melanesia, Polynesia, Micronesia, Trung Nam Mỹ và một số vùng hải đảo của châu Phi. Điều này là do trong quá trình toàn cầu hóa nhanh chóng, việc “Hệ số đếm” trong một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số chỉ còn các thành viên lớn tuổi của cộng đồng sử dụng, trong khi thế hệ trẻ thường có xu hướng né tránh chữ số của dân tộc mình, thích thể hiện chữ số bằng tiếng Anh hoặc một số ngôn ngữ khác chi phối, kết quả là các “hệ số đếm” truyền thống của hầu hết các ngôn ngữ nhỏ nhanh chóng thay thế bằng những ngôn ngữ chiếm ưu thế. Ngay cả những hệ thống số của các ngôn ngữ lớn có thể bị ảnh hưởng theo cách này, ví dụ như “chữ số” của Nhật Bản và Thái Lan đã có sự thay thế phần lớn bởi ngôn ngữ của Trung Quốc (Comrie 2005).


TS. Eugene Chan, trình bày nghiên cứu. Ảnh: Việt Thành

Nội dung trình bày chính của TS. Eugene Chan là ngữ hệ Nam Đảo (180 triệu người nói và là ngôn ngữ được nói nhiều thứ tám trên thế giới), một ngữ hệ phân bố rộng rãi tại các hải đảo Đông Nam Á và Thái Bình Dương, đảo Madagascar và một phần nhỏ tại đại lục Châu Á (nhóm ngôn ngữ Chăm, Raglai, Chru, Jarai, Eđê) tại Việt Nam và nhóm Hoi Hui tại đảo Hải Nam. Về mặt địa lý, ngữ hệ Nam Đảo phân bố kéo dài từ Madagascar ở ngoài khơi đông nam châu Phi đến đảo Phục Sinh ở phía đông nam của Thái Bình Dương. Khoảng hơn hai mươi ngôn ngữ Nam Đảo là ngôn ngữ chính thức của các quốc gia trong khu vực. Theo nhận định của diễn giả thì Nam Đảo và ngữ hệ Nigeria–Congo là hai ngữ hệ lớn nhất trên thế giới về số lượng, mỗi ngữ hệ chiếm khoảng một phần năm tổng số ngôn ngữ được ước tính trên thế giới. Tiếng Hawaii, tiếng Rapa Nui, và tiếng Malagasy (nói tại Madagascar) là các ngôn ngữ phân bổ ở những vùng địa lý xa nhất của Ngữ hệ Nam Đảo. Theo Robert Blust (1999), Ngữ hệ Nam Đảo được chia thành một số nhánh chính, theo thuyết phổ biến nhất hiện nay th2i đều bắt nguồn từ đảo Đài Loan. Nhóm ngôn ngữ Formosa tại Đài Loan được phân thành 9 phân nhóm bậc đầu tiên của ngữ hệ Nam Đảo. Toàn bộ các ngôn ngữ Nam Đảo được nói bên ngoài Đài Loan (bao gồm tiếng Yami ở ngoài khơi của Đài Loan) thuộc nhánh Mã Lai-Đa Đảo.

Mối quan hệ của ngôn ngữ Chăm ở Việt Nam gần với ngôn ngữ Aceh ở đảo Sumatra của Indonesia, ngôn ngữ Moken ở Thái Lan; được xem là những ngôn ngữ anh em gần gũi nhất, trong đó “hệ số đếm” của các vùng này không có sự khác biệt nhiều như so với các ngôn ngữ khác thuộc Nam Đảo. Hay một số ngôn ngữ nhóm Kadai/Kradai ở vùng giáp ranh giữa Việt Nam và Trung Quốc (Vân Nam, Quảng Tây) hiện còn được sử dụng, cũng có mối liên hệ mật thiết với hệ ngôn ngữ Nam Đảo.

Trong phần hai của buổi trình bày, TS. Eugene Chan tiến hành giới thiệu nghiên cứu sâu về sự đồng dạng hoặc tương đồng do cùng nguồn gốc của hệ thống số đếm trải rộng qua các ngôn ngữ Nam Đảo tại Thái Bình Dương, Đông Nam Á, Nam Trung Hoa và Madagascar. Đặc biệt, theo nghiên cứu này, số 5 thường được các dân tộc Nam Đảo giữ được gốc nguyên bản nhất (lima, lime, ima..) do chúng xuất phát từ hiện thực 5 ngón tay trên một bàn tay. Một số dân tộc lấy tên gọi 1 bàn tay để gọi số 5. Bên cạnh đó, một số dân tộc nhánh Mã Lai – Đa Đảo chọn hệ số đếm 5 làm căn bản, số còn lại chọn 10 hay 4 hay 2; tuy vậy tên gọi số 5 thường cũng rất gần gũi với nhau. Trong công trình nghiên cứu của mình, TS. Eugene Chan đã tự thân đi điền dã tại nhiều quốc gia/vùng lãnh thổ khác nhau kể cả những hòn đảo xa xôi hẻo lánh như Kiribati, Vanuatu Hawaii, đảo Easter – Chile; New Caledonia, Papua New Guinea, Palau, Andaman, Madagascar v.v..



Tọa đàm thu hút các giảng viên, NCS, HVCH đến tham dự. Ảnh: Việt Thành


TS. Eugene Chan, đã cho thấy nét tương đồng và khác biệt cũng như những lý thú trên còn đường đi của ngôn ngữ, hay cả những nét văn hóa bản địa sâu sắc cùng vùng ngôn ngữ Mã Lai – Đa Đảo như khám phá thế bộ tộc ăn Korowai –Indonesia có tục ăn thịt người còn tồn tại đến ngày nay. Thông qua việc nghiên cứu hệ thống ngôn ngữ của các dân tộc trên thế giới, TS. Eugene Chan đã xây dựng được hệ thống dữ liệu ngôn ngữ của các dân tộc, giúp cho việc gìn giữ bảo tồn các giá trị văn hóa các dân tộc mà còn gìn giữ bảo tồn các tiếng nói của dân tộc mình. Sau phần trình bày của TS. Eugene Chan là phần trao đổi và bổ sung của PGS.TS. Lê Khắc Cường, TS. Nguyễn Ngọc Thơ, TS. Nguyễn Thị Thanh Tâm và các cử toạ khác.


Chụp ảnh lưu niệm cùng TS. Eugene Chan. Ảnh: Việt Thành.

Buổi tọa đàm hết sức ý nghĩa về việc cung cấp hệ thống phương pháp trong nghiên cứu ngôn ngữ cũng như văn hóa cho các giảng viên, nghiên cứu sinh và các học viên cao học các ngành Nhân học, Văn hóa và Ngôn ngữ học.

Phòng QLKH-DA
Khoa Hàn Quốc học - Faculty of Korean Studies - 한국학부
In bài này
Gửi thư hỏi đáp
Trở về 
*Ý kiến bạn đọc:
Các tin mới
Các tin khác
Đào tạo